kadasig han kasingkasing

Juan Bantugan ug an Padul-ong VI - An Surat ha Gawas han Baul

2009-04-27T16:53:00.002+08:00

Usa ka adlaw, samtang nagkikita an kapitan han ira destinasyon, usa nag tripulante nga ginsugo paglinis han kabina nga gin-ukyan han nawawara nga babaye an nagdadagmit nga kumadto han kapitan.

“Kapitan, usa na daman nga urusahon an nahinabo,” siring niya. “Kitaa an baúl han imahen.”

Dayon nga kinadto an kapitan. Sinunod ha iya an iba pa nga mga tripulante. Nakihiling daman ako han kinita han tagalinis.

Ngan didto han baúl may-ada na nakasurat nga mga pulong – “Nuestra …”

Waray nagsiring nga hiya an nagsurat hadto nga mga pulong. Maaram daman an kapitan nga imposible nga usa han mga tripulante an nagsurat kay kadam-an diri mag-aram manurat an mga tripulante. An mag-aram naman magsurat diri makakapagsurat hin sugad kamaupay nga agi. Ngan an surat sugad hin diri la yano nga pluma an ginamit.

Kinabuwasan, nadugngan an surat ngan an nababasa na amo an mga pulong nga “Nuestra Señora …” Ha butnga han dako nga hipausa, inalpan an ngatanan hin kahadlok diri hin maraut nga butang kundi tungod hin makaaramdok nga hinabo.

“Ginduaw kita han Birhen!” siring hin usa nga tripulante.

Nahingaluhod an kapitan ha atubangan han baúl. An ngatanan sinunod han iya ginbuhat. Hasta hi ako linuhod gihapon.

“Asya pa daw nga puro urusahon an nahinabo tikang han nakadto pa la kita han pantalan,” siring han kapitan. “Kabaraan naman hini nga aton sakayan nga magkamay-ada bahin dida han misyón han aton harangdon nga Iroy!”

Ngan nagkaranta an ngatanan han Salve Regina.

Kahuman, binakdaw an kapitan ngan nagsiring, “May-ada naton dako nga misyón: An pagdara hini nga imahen ngadto han iya kaangayan nga lugar.”

“Pero ngain dawla? O mal nga iroy, tutdo-i kami kun ngain nimo kami karuyag magdul-ong han imo ladawan!”

Han sunod nga adlaw, an kabatunan han pag-ampo han kapitan in natikangan mabaton. An gawas han baúl in nadugngan na daman ngan yana ini na nga surat an mababasa, “Nuestra Señora del Bor …”

Juan Bantugan ug an Padul-ong: V - An Ladawan ha Baul

2009-04-13T14:46:00.002+08:00

“Ginoo ko,” siring han kapitan usa ka aga samtang nanmamahaw hira. “Piho ako nga mapatay na ini nga babaye hin gutom!”

Sanglit dagmit nga dinalagan hiya ngadto han kabina ngan ginpaabrehan an kandado. Ura-ura an kahulop han kapitan kay pira na ka bulan hira nga nagsasakay. Maiha na nga panahon ngan figurado nga ha sakob hadto nga mga bulan nga Garay pagkaon ngan tubig, bisan hin-o pa an nakadto han kabina piho nga mapatay hin gutom ug uhaw.

Kundi ha pagsulod namon ngadto han kabina, waray na an babaye didto. An baúl na la nga iya dara an amon kinita. Kinita ko an dako nga kabaraka ngan hipausa ha kahimo han kapitan. Nanhipausa daman an mga tripulante nga sinunod ha iya kun nahingain an babaye.

Ira ginpanginano kun may-ada iba nga garawsan han kabina kundi waray manggud iba nga aragian kundi an iginkandado nga portahan.

Waray man daman bisan usa han mga tripulante nga kinita hin babaye nga naglalakat-lakat ha bisan diin nga dapit han sakayan. Ginpaabrehan han kapitan an baúl basi kitaon kun ano an sulod hini. Ngan kinita nira in usa nga imahen hin babaye nga may ginkakarga nga bata. Ha akon pagkita han mga bayhon han mga nakadto, ura-ura an ira hipausa ngan sugad hin nakahunahuna hira nga in inga imahen sugad han ira ginpasakay nga babaye nga may dara-dara nga bata.

Hadto nga takna karuyag ko unta ig-istorya an paghimangraw ha akon han babaye han nakadto pa kami ha pantalan. Kundi tungod nga maaram na ako nga Garay hingaradtuan an akon pagbubuhaton bisan kun magkinuruo pa ako, waray ko na la igmalagakagawas an akon nahibabaruan.

“Ano dawla iton aton bubuhaton hini nga baúl?” nahipakiana han kapitan.

Ginpasagdan na la anay nira an baúl. Diri man hira maaram kun ano an ira bubuhaton kun ilalabog ha dagat o igdidiskarga.

Juan Bantugan ug an Padul-ong: IV - Paghugpay han Alipuros

2009-04-04T14:03:00.003+08:00

Ngan linusad hiya. Sinunod ako ha iya. Bisan kun maraut an panahon, diri ako naabat han taghom ngan hulos. Karuyag ko unta ig-istorya han kapitan an ginkahimangrawan namon ngan han babaye kakulop pero maaram ako nga diri hiya mabati ha akon.

Pagkita han babaye nga natipadaraon an kapitan, binakdaw hiya nga mahiyom-hiyom. Inabat ako nga sugad hin inalpan hin tala nga kahadlok an kapitan – diri kahadlok hin maraut nga butano kundi kahadlok sugad han inaabat hin tawo nga nakakaabat han presensiya hin diri yano nga tawo. Siguro kun naistoryahan ko hiya han nahinabo kakulop, magigin andam hiya kun ano an iya igsusumat han babaye.

“Señora,” siring han kapitan. “Medyo diri maupay an panahon, bangin ka masakit dinhi. Maupay pa kun sumakay ka na la anay han amon sakayan ngan makapagpapaso ha usa han amon mga kabina.”

Tumangdo an babaye ngan binaton, “damo nga salamat.”

Han siyahan pa la nga pitad han babaye tipasagka han sakayan nag-iba na an dalagan han panahon. Hinugpay an makusog nga hangin. Inudong an turo han makusog nga uran. Nagin nagmaupay an kadagatan.

An ngatanan nahipausa han nahinabo. Pero waray nagyakan.

Igindul-ong han kapitan an babaye ngadto hin usa nga pinili nga kabina. Ha pagsiguro nga diri paglalabyawan an babaye hin bisan hin-o han mga tripulante iginkandado han kapitan an gawas han kabina. Ngan ha diri maiha nga panahon nagsasakay-sakay na kami ha ilarum him mahimyang nga kalangitan.

Maupay an amon biyahe. Tungod han kamaupay han amon pagsakay, waray nahinumdom nga may-ada ngay-an bisita dida han usa nga kabina nga iginkandado han kapitan.

Naabot hin pira ka bulan an pagsakay ngadto ha sinirangan. Maiha kaupay nga panahon hin pagbiyahe. Ngan ha sakob hini nga panahon ambot kun kay-ano pero an ngatanan nahingalimot nga may-ada ngay-an nira ginpasakay nga babaye.

Hi Juan Bantugan ug an Padul-ong: III - An Alipuros

2009-03-19T14:37:00.003+08:00

Kundi tigda la nga nagraut an panahon samtang nakadto pa an sakayan han pantalan. Nagturoy ako hin masisirungan. Nakadto daman an babaye naghuhulat siguro han pag-upay han panahon. Ginkulawan ko hiya ngan an iya mga mata natutok la ngadto han sakayan. May mga pulong nga nagawas han iya baba. Sugad hiya hin nagt-aampo.

Bisan kun diri ako nahuhulos han uran, sugad hin inabat ako hin kahagkot. Ginduokan ko an babaye kay karuyag ko hiya sumatan nga umuli na la o kun di man magturoy na la hin iba pa nga sakayan. Pero maaram ako nga diri hiya mabati ha akon kay sugad la ako hin kalag o anino nga naghahanoyhanoy ha butnga han mga nanhihinabo.

Kundi kumulaw hiya ha akon ngan humiyom. Natigdaan ako ngan ibos la ako matumba tungod han katigda-i.

“Maaram ako han imo ginhunahunaan. Ayaw kahulop, Juan,” siring niya, “buwas mismo ira gihapon ako pasasakyon han sakayan.”

Karuyag ko magpakiana kun inunan-o niya pagkita ngan pakighimangraw ha akon samtang an iba in diri man nakita o nakakahimangraw ha akon.

“Makakasantop ka han ngatanan ha takna nga adlaw,” siring niya nga sugad hin pagbaton han akon ginhuhunahunaan.

Bumakdaw ako ngan dumalagan ngadto han sakayan. Karuyag ko magsumat han kapitan han akon nahinbatian han babaye. Karuyag ko igsumat ha iya nga kinahanglan gud man niya pasakyon an babaye.

Kundi han naatubang na ako han kapitan ha sulod han iya kabina, nasabtan ko nga usa gud la ako nga magkurulaw hin usa nga salida. An babaye la an kinita ngan nakaghimangraw ha akon. Ngan hadto nga takna nasantop ko nga diri gud la hiya yano nga tawo. Kinadto ako han ligid han bintanilya ngan ginhiling ko an kinamumutagan han babaye. Nakadto pa hiya nagpipinuruko sugad hin waray la niya bisan kun makusog an hangin ngan an uran.

Magdamlag nga nagrinaut an panahon. Kinabuwasan naghiro-himangraw an kapitan ngan an mga punoan nga tripulante.

“Ano dawla ini nga panahon,” siring han usa ha ira, “tigda man la ini nga nagraut. Diri man ini nasunod han pangurason.”

“Bangin may-ada mensahe ini nga tigda nga pagraut han panahon,” siring han usa pa.

Nagyakan an kapitan, “may-ada babaye nga nasarit pagsakay han aton sakayan. Waray ko hiya tugoti kay maaram naman kamo nga puro kita kalalaken-an ngan delikado nga ig-upod naton hiya. Bangin may-ada maglarang ngan magbuhat hin diri maupay ha iya. Han nag-aandam na kita paggikan, kinulawan ko hiya ngan sugad hin kinita ko hiya nga nag-aampo. Kahuman tigda na la nga nagraut an panahon.”

“Bangin may-ada hutib ini nga babaye,” baton han usa nga mayor nga tripulante. “Bangin importante gud kaupay an iya tuyo ngadto ha sinirangan ngan naunong ha iya an kalangitan.”

“Madali la iton solusyon hini nga problema,” siring han usa pa. “Kapitan, pruybahi daw pagpasakya ha iya. Kun mag-upay na panahon, karuyag sidngon nga an kalangitan in naunong han iya katuyoanan. Kun diri mag-upay an panahon, karuyag sidngon in yano la ini nga pagraut han panahon.”

Naghunahuna hin sakadali an kapitan. Kahuman binakdaw hiya ngan nagsiring.

“Sige, pasasakyon ko hiya han sakayan. Hinaut unta nga asya iton aton ginhuhunahunaan basi diri na malangan ini nga aton pagbiyahe.”

Hi Juan Bantugan ug an Padul-ong II - An Pantalan ha Portugal

2009-01-27T15:04:00.002+08:00

Tigda nga pinukrat an akon mga mata. Nakadto na ako han pantalan ngan nakita ko an mga kalalaken-an nga nagkakarga hin damo la nga mga sinagmiton. Nakita ko in usa nga lalake nga medyo naiiba han ngatanan. Di gad ngani hiya ura-ura hin ka respetado kulawan kundi ha akon pagkita hiya an may-ada katungdanan dida han sakayan. Ha pagpinamati ko han ira pinulongan nahibaro ako nga waray ako ha Borongan.

“Asya na siguro ini an pantalan ha Portugal,” siring ko han akon kalugaringon. Ngan nagpinan-ngulaw ako palibot han pantalan.

Pagbalik ko ngadto han binabakdawan han kapitan han sakayan, usa nga tripulante an dumuok ha iya ngan nagsiring, “Kapitan, nasarit adto nga babaye hin pagsakay ngadto han aton karadtuan kay may-ada kuno niya importante nga kargamento nga darad-on ngadto ha sinirangan.”

Kinulawan han kapitan an babaye. May-ada niya ginkukugos nga babayehay ngan may-ada nira dara nga usa nga baul.
Nagsiring an kapitan han tripulante, “sumati hiya nga diri mahihimo kay puro kalalaken-an an sakay hini nga barko. Diri maupay nga umupod hiya ha aton kay nag-uusaan la hiya nga babaye. Maaram ka naman nga harayo an sinirangan, bangin diri umilob an iba nga mga tripulante han kahirayo nira han ira mga kaasaw-an.”

Kundi an babaye mismo an dumuok ngan nakighimangraw han kapitan han sakayan.

“Waray hinanabo nga maraut ha akon, kapitan” siring niya. “Kinahanglan ko gud la nga hingadto ha sinirangan.”

“Diri ako makakapagpatapod nga diri ka malalabtan, señora,” siring han kapitan. “Maupay pa magturoy ka na la hin iba nga sakayan. Damo man an mga nabiyahe nga iba nga mga barko.”

Sanglit bisan ano nga pag-aro han babaye, waray gud man karuyag an kapitan nga pasakyon hiya. Nahuman an pagkarga han mga sinagmiton ngan nag-andam an pagsakay an mga tripulante.

Mayda Paglaum ha Luyo han Kagupong

2009-01-16T11:49:00.004+08:00

Makusog na daman an uran inupdan hin nahuni nga hangin. Tungod hini ura-ura daman hin kamahagkot labi kun kun maagahon. Sugad hin bagyo kun huhunahunaon an panahon kundi subay han sumat nga iya nabatian ha radyo dara la han sinisiring nga low pressure an kamauran. Maupay la unta an pagkinaturog kun waray la mga kalibangan nga kinahanglan buhaton.

Dinugang an iya pagmakabubuhat pagbati niya han pagbinatok han iroy nga pira na katuig nga ginpapakurian han iya sakit ha baga. Siring han mga doktor waray na paglaum an iya iroy ngan diri mag-iiha in bangin tumalikod na hiya ha kadayunan. Karuyag pa gad niya madugangan an kinabuhi han iya iroy kundi bisan kun magkamay-ada nira higayon, sugad hin grabe na gud man an iya kamutangan. Kun han siyahan pa la nga okasyon nga nahisabtan an iya sakit bangin lugod nababaton pa ini han medisina. Kundi an sugad ha ira nga mga kablas in makurihay na ngani an pagmalakaon hin tulo ka beses ha usa ka adlaw, asay pa man daman an pakaparok hin medisina nga igmamantenir hin sakit nga diri la yano?

Binuhat hi Armando basi maglugaw. Maupay na ini nga pamahawon hin usa nga magtala-iroy nga waray na ginlalauman nga iba nga makakabulig han ira mga panginahanglan. Pira ka bulan an nakakalabay, nakakapanmunak pa manggad an iya iroy, usa nga buruhaton nga nakadugang han iya sakit. Tungod hini nga iya trabaho nakaka-eskoyla pa hin tuhay hi Armando. Yana aru-agsobay na hiya maka-awan kay kinahanglan man niya magpakabuhi ka waray man nira iba nga matatapuran hin bulig.

May-ada gad nira guti-ay nga lukaron, pero kay di man niya maaakos pa an maglukad, an iya bata na la an nanginginano han ira kalubian ngan ginbabahinan na la hira ha panahon hin panlukad. Medyo nakakabulig daman ini ha ira hin guti-ay kay nakakautang hira han tindahan han iya bata kundi niyan la ngin harani-ay na an panlukad. Takay makakausa la ha upat ka bulan an pamunga han lubi. Sanglit kinahanglan ni Armando nga magpakabuhi subay han iya maaakos nga buruhaton.

Danay hiya maglibot han mga nadadakop han mga mangirisda. Talagsaoy naman makapag-alog para han ira rikuhanon nga anyaw han waray pa an sinisiring nga BAWASA. Nakakapagbaligya daman hiya hin ice candy pero kun sugad hini an panahon waray mag-iinteres pagpataghom. Nagkagos daman hiya hin uway nga hirimoon nga mga muwebles pero waray mag-iha igindiri na an panguha han uway. Damo pa an iya ginhihimo nga paagi basi mabuhi la hira pagpapakabuhian nga magtala-iroy. Kundi an darudako nga bulig ha ira an iya guti nga kinaadman hin pag-drawing. Damo an nasuhol ha iya paghimo hin mga proyekto sugad han mga poster o visual aids sugad han mga estudyante, mga magturutdo ngan iba pa.

Susundan pa

Hi Juan Bantugan ug an Padul-ong: I - An Balay ni Apoy Lagas

2009-01-14T11:10:00.002+08:00

Didto han amon barangay, may-ada usa nga kadaan nga balay nga ginkakahadlukan pagsudli hin bisan hin-o tungod han ira pagtoo nga may-ada hini nga balay naukoy nga ugis nga babaye (white lady).

Kundi para ha amon nga mga magsarangkay, usa ini nga balay diin nahibabaro kami hin damo nga mga butang pinaagi han pagpapaangbit hin usa nga lagas hin mga istorya mahitungod han kalibutan, han kalibungan ngan han mga panhinabo ha komunidad nga amon gin-uukyan.

Ambot kun inunan-o namon an pakasulod hini nga iya balay. Sugad han amon kamagurangan naikadidiri kami pagkadto hini nga lugar tungod han kahadlok han mga pinan-ngingita kuno nga magpakangingirhat hini nga balay. Kundi usa ka adlaw hin Sabado nga linabay kami hini nga balay, sugad hin may-ada naiiba nga hangin nga nagdara ha amon pagsulod hini nga balay.

Ha amon pakasulod han balay, diri makaharadlok nga taran-awon an amon nahikit-an. Kun ha gawas han balay an hitsura hini in mahugaw, makaharadlok ngan diri masulod-sulod, pakasulod mo, an imo kikitaon usa nga mahuyayag, malimpyo ngan maawil-awil nga lugar.

Usa nga tigurang an tinapo ha amon. Matawatawa hiya ngan ha siyahan pa la namon nga pagkita ha iya sugad hin maiha na namon hiya nga kilala. Iginlibot kami niya han iya balay ngan kinita namon nga maupay gud man an iya balay.

Gindara niya kami ngadto han iya haluag nga ruwang ngan pinapangaon han iya bag-o pa la nga linuto nga mga duma. Pagkita nita nga sugad kami hin nag-aalang pagkaon, nagsiring hiya ha amon, “Ayaw kamo kahadlok, mapaso pa iton nga mga pagkaon.”

Nagkuruha kami hin tag-urosa nga duma. An dumlaw nga saging an akon ginkuha. Marasa ko kaunon an saging nga diri pa uraura ka hinog. Marasa an mga pagkaon nga iya iginpakaon ha amon.

Samtang nangangaon kami nagtikang hiya pagyinakan.

“Maaram ako nga nahadlok kamo pagsulod han akon balay. Mahugaw gad man an autubangan han akon balay, diri nalilinisan. Pero kay maupay na la daman kay basi diri pagladngan hin panngawati an akon balay. Kay kun kikitaon han iba nga maupay ngay-an an sulod, ngan lagas la an naukoy, bangin may-ada mga magraut nga mga tawo nga magtamohado pagsulod basi makapangawat,” siring niya.

Kundi ha akon pagkita sugad hin diri an mga kawatan an iya ikinahahadlok. Ngani, sugad hin diri gud hiya hadlokon ngan ha iya edad, sugad hin makusog pa hiya ngan sugad hin may-ada kakaiba ha iya. Nakahunahuna ako nga may-ada la iba nga rason kun kay-ano nga diri niya ginlilimpyahan an gawas han balay. Ngan han iya pagkulaw ha akon ngan pagkiro, sugad hin nababasa niya an nakadi han akon ulo sanglit waray ako kumulaw ha iya anay.

“Kada Sabado, puede kamo sumulod han akon balay. Ayaw la hiton iba nga adlaw kay damo iton akon kabilinggan. Pero kun Sabado, libre ako sanglit puede kamo dumuaw ha akon. Ngan ha iyo pagkanhi, iistoryahan ko kamo kun ano man an karuyag niyo hibaruan mahitungod han kalibutan, han kalibungan o han komunidad nga iyo inuukyan,” siring niya ha amon.

Hadto nga siyahan nga adlaw nga amon pagsulod han iya balay, waray kami makapakiana han iya ngaran. Kundi an amon ikinaburong, ngatanan kami in iya kinilala hasta an amon mga ginikanan. Sanglit nakahunahuna kami ngahaw nga hiya manggud ada iton gintitigurangani na la nga tuminongnong han amon barangay.

Antes kami magkalakat pag-uli, iya kami gintugon nga diri magpinangistorya mahitungod han amon mga nahibaruan ngan mga nahikit-an ha sulod han iya balay. Sanglit ginhimo namon nga sekreto an ikinaSabado nga amon paklighimangraw ha iya.

Ngan tungod nga waray kami makapakiana han iya ngaran, amon na la hiya gintawag nga Apoy Lagas. Nahingangatawa na la hiya kun ginsusumatan namon hiya nga asya iton amon tawag ha iya. Pero pamati ko inuupayan la hiya hadto nga tawag kay diri na niya kinahanglan magpakilala kun hin-o gud hiya.

May kasunod

bag-o nga tuig, tuig na magbag-o

2009-01-07T12:04:00.000+08:00

...

An Tinuod nga Pagsalin-urog han Pasko

2008-12-19T10:57:00.004+08:00

an bulan han disyembre in puno hin kalipayan
ini makikit-an labi na ha bayhon han kabataan
kay an bulan han disyembre iginahin han ngatanan
panahon hin pagsalin-urog kanan Ginoo naton natawhan

kundi agsob di la danay naton nahingangalimtan
an sagrado ngan mahinungdanon gud nga kamatuoran
nga an adlaw nga ginpapamulat pasko naton ginngaranan
kanan Diyos pagpakita dako nga gugma han katawhan

pagpaid ngan panginano kanan Diyos tuyo hadto
pagparad-an han Iya bugtong nga anak aton Ginoo
basi naman matalwas ngan malibre tanan nga mga tawo
tikang han sala nga panurundon, mahigawas kita han kalayo

kalipayan ngan pagrayhak tungod hini nga Iya panginano
an angay unta nga katuyoanan pagsalin-urog hinin pasko
pagbaya han sala ug karat-an ngadto hin pagbabag-o
ngan mag-ukoy hin baraan nga kinabuhi ngan may pagto-o

kundi yana nga panahon sugad hin nag-iiba na
an pasko sugad na la kanan negosyante pag-ungara
an mga tawo nalilipay la kun nakakakarawat na
regalo nga marahalon, garastuson naman nga kwarta

tinuod gad nga kinahanglanon hini nga panahon yana
materyal nga mga butang - ini in di maididiwara
kundi bis pa man an'on angay gad la gihap naton makita
labaw gihap han ngatanan kanan Diyos pagpasaylo, Iya gugma.

sanglit angay naton ini yana paghunahunaon
ha panahon han pasko kita ngatanan manmalandong
waray sama han nakilalala han Diyos nga Makagarahum
ngan nagpapasige kasingkasing nga mapinasalamaton

tikang yana ibalik ta ungod nga tuyo han pasko
gugma, paglaum, pagpaid, pagpasaylo, ngan panginano
pagpaura han aton Diyos nga Iya iginhura hadto
igpaangbit naton kada adlaw han aton mga igkasi tawo

Ilihan ha Sulat

2008-12-07T16:18:00.002+08:00

an ilihan
sigun han mga susumaton
usa nga nga lugar nga engkantado
sanglit angay tagan hin respeto

kabataan
kanda nanay tatay gintutugon
nga maghirot ngin tikadto
pag-alog ngan pag-agi didto

bang sangkayan
ini an siring han katigurangan
tungod kuno kay mga engkanto
han katawhan inabusaran

an istorya
dinhi hini nga kalibungan
gawas han dagko nga kababtuan
mayda natatagamtaman

kamagurangan
nagsusumat nga han kapanahonan
han mga kaapoyapoyan
mga engkanto in mga buotan

napahuram
mga signamiton nga kinahanglan
kun may bis ano nga katimahan
han Sulatnon nga katawhan

ugaring
an kabuotan inabusaran
mga engkanto waray na pahuram
kun waray balyo nga kaupayan

sanglit naman
kun mayda pangangaroon
han tawo nga nagkikinahanglan
igbabalyo bis' kasangkayan

an ginbalyo
an siring in ginsasangkayan
han mga engkanto nga naghahatag
pinangangaro han katawhan

mga tambalan
hira naman an naglilibre
mga tawo nga sinasangkayan
ngan han engkanto ginlalabyawan

an ira tugon
angay na gud man irespeto
bisan pa man mga engkanto
kay may kasina sugad han tawo

an ilihan
bisan yana nga kapanahunan
diri angay nga hingalimtan
kanan kalagsan mga katugonanan.